بواسیر یا همان هموروئید، یکی از آن دردهایی است که خیلی از افراد به خاطر شرم یا ناآگاهی درباره این بیماری، مدتها با آن دستوپنجه نرم میکنند و سراغ درمان نمیروند. معمولا عواملی مانند نشستنهای مداوم پشت میز، کمتحرکی، رژیمهای غذایی بدون فیبر، یبوستهای مکرر و حتی فشارهای دوران بارداری باعث میشوند که رگهای انتهای روده و مقعد کشیده و متورم شوند. این عارضه با علائم آزاردهندهای مثل سوزش شدید بعد از دفع، خارش کلافهکننده، درد هنگام نشستن و گاهی لکههای خون روی دستمال خود را نشان میدهد. درنتیجه وقتی این نشانهها سراغ فرد میآیند، اولین و در دسترسترین راهکاری که به ذهن میرسد استفاده از پمادها و انواع ژل موضعی بواسیر است تا هرچه سریعتر آتش درد و سوزش خاموش شود.
بله داروهای موضعی ممکن است به شکل چشمگیری فشار و التهاب موضع را کم کنند و به بافت فرصت آرامش و بازسازی میدهند؛ اما سوال مهم این است که چطور باید بهترین گزینه را انتخاب کرد و طریقه مصرف آن چگونه است تا نتیجه معکوس نگیریم؟ اگر علائم درد شما تازه شروع شده، مدیریت دارویی موضعی میتواند نجاتبخش باشد، اما اگر التهاب شدید، بیرونزدگی دائم یا خونریزی مکرر دارید، بهتر است در کنار اقدامات خانگی، با متخصصان ما در کلینیک در ارتباط باشید تا وضعیت شما به دقت بررسی شود و درمان اصولی و ماندگار را دریافت کنید. در این مقاله میخواهیم تمام اطلاعات لازم درباره این فرآوردهها را به زبانی ساده، روان و کاربردی با هم مرور کنیم. پس تا انتهای این مقاله همراه ما باشید:
فهرست مطالب
- ژل موضعی بواسیر چیست و چه فرقی با پماد و کرم دارد؟
- مواد تشکیلدهنده و نحوه اثرگذاری ژل موضعی بواسیر بر درد و تورم
- آموزش مرحلهبهمرحله استفاده از اپلیکاتور برای مصرف داروهای مقعدی
- خواص و ویژگیهای پماد ام جی برای بواسیر با عصاره مورت
- انتخاب داروی مناسب: بهترین پماد برای بواسیر و شقاق چیست؟
- هشدارهای مهم و عوارض احتمالی مصرف داروهای مقعدی
- مراقبتهای خانگی و تغییر عادات روزمره برای جلوگیری از بازگشت بیماری
- سوالات متداول
- سخن پایانی
ژل موضعی بواسیر چیست و چه فرقی با پماد و کرم دارد؟
شاید این موضوع برای شما هم پیش آمده باشد که وارد داروخانه شوید و ندانید باید ژل بخرید، پماد بگیرید یا به سراغ کرم بروید. هرچند که هدف همه این داروها تسکین التهاب مقعد است، اما بافت و پایه ساختاری آنها تفاوتهای مشخصی با یکدیگر دارند.
ژل موضعی بواسیر ساختاری سبک و بر پایه آب دارد. به همین دلیل، وقتی آن را روی موضع ملتهب استفاده میکنید، به سرعت جذب بافت آسیبدیده میشود و یک حس خنکی فوری و بسیار آرامشبخش ایجاد میکند. البته این پایه آبی نه لباس زیر را لکهدار میکند و نه احساس چربی و سنگینی ناخوشایندی به همراه دارد. این ژلها برای افرادی که از سوزش و داغی مداوم مقعد کلافه شدهاند، فوقالعاده عمل میکنند.
در مقابل این ژل ها، پمادها معمولا فرمولاسیونی بسیار چرب و روغنی (معمولاً پایه وازلین یا پارافین) دارند و پمادها دیر جذب میشوند و یک لایه ضخیم محافظ روی پوست ایجاد میکنند. این لایه روغنی برای زمان دفع مثل یک روانکننده عمل میکند و مانع از خراشیده شدن بیشتر رگها با مدفوع سفت میشود. بنابراین کرمها نیز حالتی بینابینی دارند؛ چربی آنها از پماد کمتر و از ژلهای موضعی بیشتر است.
| نوع فرآورده | پایه ساختار | سرعت جذب | حس خنکی موضعی | میزان روانکنندگی هنگام دفع |
| ژل موضعی | پایه آب و فاقد چربی | خیلی سریع | بسیار بالا و فوری | ملایم |
| پماد | چربی و وازلین | آهسته و تدریجی | کم | بسیار بالا و ماندگار |
| کرم | امولسیون متعادل آب و روغن | متوسط | ملایم | متوسط |
مواد تشکیلدهنده و نحوه اثرگذاری ژل موضعی بواسیر بر درد و تورم
برای اینکه ژل موضعی بتواند جلوی پیشرفت درد و ورم را بگیرد، از چند دسته ماده موثر در ترکیب آن استفاده میشود و هر کدام از این مواد بخش خاصی از مشکل را هدف قرار میدهند:
بیحسکنندهها برای قطع سریع درد
ترکیباتی مثل لیدوکائین یا پراموکسین مستقیماً روی پیامرسانهای عصبی پوست اثر میگذارند. درواقع این مواد با متوقف کردن موقت حس پایانههای عصبی، ظرف چند دقیقه درد تیز، گزگز و خارش غیرقابلتحمل ناحیه را آرام میکنند تا فرد بتواند به راحتی بنشیند و استراحت کند.
منقبضکنندهها برای کاهش اندازه ورم
وجود ترکیباتی مانند فنیلافرین موجب میشود که رگهای خونی بادکرده و متورم جمع شود و با باریکتر شدن مجرای این رگها، تجمع خون اضافی در بافت کم میشود، ورم و برجستگی بافت کاهش پیدا میکند و در نتیجه ترشحات ناخوشایند مقعدی نیز مهار میشوند.
ترکیبات ضدالتهاب و قابض
همچنین وجود موادی مانند هیدروکورتیزون در کنار زینک اکساید و عصارههای گیاهی قابض، در ژل ها موجب تسریع فرایند ترمیم میشود. این ترکیبات قرمزی، خارش ممتد و حساسیت پوستی را فروکش میدهند و یک لایه محافظتی روی بافت آسیبدیده میسازند تا اسید مدفوع به آن صدمه نزند.
آموزش مرحلهبهمرحله استفاده از اپلیکاتور برای مصرف داروهای مقعدی
ممکن است خیلی از افراد داروی مناسبی را تهیه کنند، اما چون روش درست استعمال آن را بلد نیستند، یا به نتیجه نمیرسند یا باعث زخم شدن بیشتر مقعد میشوند. باید بگوییم که استفاده صحیح از اپلیکاتور کار بسیار سادهای است، به شرطی که مراحل زیر را با آرامش دنبال کنید:
- آمادهسازی اولیه: ابتدا روده را تخلیه کنید. سپس ناحیه مقعد را با آب ولرم شستشو دهید و با یک حوله نرم و تمیز، به صورت ضربهای خشک کنید. دستهایتان را حتما کامل با آب و صابون بشویید.
- آماده کردن اپلیکاتور: سرپیچ اپلیکاتور تمیز را به دهانه تیوپ ژل متصل کنید. تیوپ را به آرامی فشار دهید تا ژل داخل محفظه اپلیکاتور پر شود. سپس نوک لوله اپلیکاتور را با کمی ژل چرب کنید تا راحتتر وارد شود.
- قرار گرفتن در حالت مناسب: به پهلوی چپ دراز بکشید و پای راست خود را به سمت شکم خم کنید (یا به صورت نیمهچمباتمه بنشینید). این حالت باعث باز شدن طبیعی عضلات اسفنکتر میشود.
- تزریق دارو: اپلیکاتور را با زاویهای ملایم و بدون کوچکترین فشار ناگهانی، حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر داخل مقعد ببرید. تیوپ را فشار دهید تا دارو تخلیه شود.
- پایان کار: اپلیکاتور را خیلی آرام بیرون آورده و با آب گرم و مایع شوینده تمیز بشویید یا اگر یکبار مصرف است، آن را دور بیندازید.
این نکته را در نظر داشته باشید که اگر مشکل شما هموروئید خارجی است (یعنی توده بیرون از مقعد و زیر پوست قرار دارد)، هیچ نیازی به استفاده از اپلیکاتور ندارید؛ کافی است با نوک انگشت تمیز، مقداری از ژل را روی همان برجستگی به آرامی ماساژ دهید.
خواص و ویژگیهای پماد ام جی برای بواسیر با عصاره مورت
در میان داروهای گیاهی تولیدشده، پماد ام جی برای بواسیر جایگاه ویژهای دارد و سالهاست به عنوان یک گزینه پرطرفدار، موثر و رایج تجویز میشود. این دارو از عصاره تغلیظشده گیاه مورت (مورد) به دست میآید؛ گیاهی معطر که خواص درمانی متعددی برای بافتهای مخاطی دارد.
مورت چگونه به بهبود هموروئید کمک میکند؟
گیاه عصاره مورت حاوی ترکیباتی مثل تاننها، فلاونوئیدها و سینئول است. تاننها خاصیت جمعکنندگی یا قابض قوی دارند؛ یعنی بافت شل و رگهای متسع هموروئید را منقبض و جمع میکنند. از طرف دیگر، خاصیت ضدعفونیکننده و ضدقارچ این گیاه باعث میشود ناحیه مقعد در برابر باکتریهای مدفوعی محافظت شود و ریسک ایجاد عفونت یا التهابات چرکین به صفر برسد.
چه کسانی بهتر است از این پماد استفاده کنند؟
این پماد برای هموروئیدهای درجه یک و دو (که توده کوچک است و با سوزش و خارش همراه است) بسیار عالی جواب میدهد. با این حال، اگر پوست بسیار حساسی دارید، ممکن است در دقایق اول مصرف کمی احساس سوزش یا گرمی کنید که معمولاً بعد از چند دقیقه برطرف میشود. اما توجه کنید در صورتی که این سوزش ادامه پیدا کرد، نشاندهنده حساسیت فردی شما به گیاه مورت است و باید مصرف آن را قطع کنید.
انتخاب داروی مناسب: بهترین پماد برای بواسیر و شقاق چیست؟
گاهی فرد بیمار علاوه بر تورم رگهای بواسیری، دچار پارگی ظریف و دردناک پوست مقعد یا همان شقاق (فیشر) هم میشود. در این شرایط، درد بعد از دفع مثل بریده شدن پوست با تیغ توصیف میشود. پس یافتن بهترین پماد برای بواسیر و شقاق بستگی به این دارد که دارو هم بتواند رگهای متورم را جمع کند و هم اسپاسم شدید عضله مقعد را بشکند.
پمادهای ریلکسکننده عضلات (دیلتیازم و نیفدیپین)
در شقاق، عضله داخلی مقعد به شدت منقبض میشود و نمیگذارد خون به محل زخم برسد. پمادهایی مانند دیلتیازم یا ژلهای ترکیبی نیفدیپین با شل کردن این عضله، خونرسانی را به بافت برمیگردانند و روند ترمیم زخم شقاق را چند برابر سریعتر میکنند و همزمان، التهاب عروق بواسیر نیز کاهش پیدا میکند.
پمادهای بر پایه نیتروگلیسیرین
این داروها موجب گشاد شدن عروق و شل شدن عضلات اسفنکتر میشوند. هرچند بسیار سریع درد شقاق را تسکین میدهند، اما عیب بزرگشان ایجاد سردردهای شدید در برخی افراد است. به همین دلیل امروزه پزشکان بیشتر به سراغ ترکیباتی مثل دیلتیازم یا ژلهای ترمیمکننده ترکیبی میروند.
پمادهای ترمیمی و گیاهی (کالاندولا و زینک)
عصاره گل همیشهبهار (کالاندولا) در کنار اکسید روی، یکی از سالمترین و بهترین انتخابها برای ترمیم پوست خراشیدهشده است. این پمادها سوزش مقعد را کم میکنند و مثل یک عایق مانع از تحریک زخم به وسیله ترشحات اسیدی روده میشوند.
هشدارهای مهم و عوارض احتمالی مصرف داروهای مقعدی
توجه کنید که با اینکه پمادها و ژلها به صورت موضعی استفاده میشوند، اما استفاده بیرویه یا نادرست از آنها بدون عارضه نخواهد بود:
خطرات استفاده طولانیمدت از کورتونها
بزرگترین اشتباه در درمان خانگی هموروئید، استفاده مداوم و بیرویه از پمادهای حاوی کورتون (مثل آنتیهموروئید یا هیدروکورتیزون) به مدت بیشتر از یک هفته تا ۱۰ روز است. زیرا مصرف طولانی کورتون باعث نازک شدن شدید پوست مقعد (آتروفی)، ایجاد ترکهای پوستی جدید و بالا رفتن شدید احتمال عفونتهای قارچی میشود.
حساسیت به لیدوکائین و نگهدارندهها
دقت داشته باشید که اگر بعد از مالیدن ژل احساس کردید خارش شما چند برابر شده یا دانههای قرمز اطراف مقعد ایجاد شده است، به احتمال زیاد به مواد نگهدارنده یا ترکیبات بیحسکننده دارو حساسیت دارید. در این شرایط باید فوراً موضع را شستشو دهید و نوع داروی خود را با مشورت پزشک متخصص تغییر دهید.
مراقبتهای خانگی و تغییر عادات روزمره برای جلوگیری از بازگشت بیماری
باید بدانید که استفاده از ژل و پماد، تنها نیمی از مسیر درمان است. بنابراین تا زمانی که یبوست، کمآبی بدن و نشستنهای نادرست اصلاح نشوند، بیماری دوباره بازخواهد گشت. پس برای نتیجهگیری قطعی، رعایت این توصیهها در کنار مصرف ژل های موضعی الزامی است:
افزایش فیبر و آب مصرفی
مدفوع سفت دشمن اصلی بواسیر است. برای نرم شدن مدفوع، روزانه ۲۵ تا ۳۰ گرم فیبر از طریق میوهها (مثل آلو، انجیر، سیب)، سبزیجات تازه، نانهای سبوسدار و حبوبات مصرف کنید و حتماً در طول روز ۸ تا ۱۰ لیوان آب بنوشید تا فیبرها در روده حجیم و نرم شوند.
استفاده از لگن آب گرم (حمام سیتز)
همچنین نشستن در یک تشت آب گرم تمیز (به مدت ۱۵ دقیقه، روزی دو تا سه بار) معجزه میکند. گرمای آب باعث شل شدن عضلات منقبض مقعد، افزایش جریان خون و تسکین فوقالعاده سریع درد میشود. بعد از حمام سیتز و خشک کردن موضع، زمان بسیار مناسبی برای استفاده از ژل موضعی است.
اصلاح وضعیت نشستن در توالت
هنگام استفاده از توالت فرنگی، یک چهارپایه کوتاه زیر پاهای خود بگذارید تا زانوها بالاتر از لگن قرار بگیرند و بدن زاویه ۳۵ درجه پیدا کند. این حالت مسیر خروج مدفوع را کاملاً باز میکند و مانع از زور زدن بینتیجه میشود. همچنین هرگز بیشتر از ۳ تا ۵ دقیقه در دستشویی ننشینید و به هیچ وجه گوشی موبایل را با خود به توالت نبرید.
سوالات متداول
۱. آیا ژل موضعی میتواند گوشت اضافه یا زائده بواسیر را کاملاً محو کند؟
خیر، ژلها و پمادهای موضعی فقط علائمی مثل التهاب، ورم موقت، درد و سوزش را فروکش میدهند. برجستگیهای گوشتی که به دلیل کشش مزمن رگها و پوست ایجاد شدهاند، با دارو جذب نمیشوند و برای برداشتن آنها نیاز به روشهای کلینیکی مثل لیزر یا جراحی است.
۲. ژل موضعی را روزی چند بار باید استفاده کرد؟
معمولاً پزشکان مصرف ۲ تا ۳ بار در روز را توصیه میکنند. بهترین زمان مصرف، یک نوبت صبح بعد از دفع، یک نوبت در طول روز و یک نوبت شب درست قبل از خواب است تا دارو در زمان استراحت بیشترین تاثیر را بگذارد.
۳. آیا زنان باردار میتوانند از ژلهای موضعی مقعدی استفاده کنند؟
بسیاری از داروها در دوران بارداری جذب عروقی دارند و ممکن است برای جنین مناسب نباشند. بنابراین خانمهای باردار حتماً باید قبل از مصرف هر نوع پماد با پزشک زنان یا متخصص مشورت کنند. معمولاً پمادهای ساده بر پایه زینک یا فرآوردههای مجاز ملایم برای این دوران ترجیح داده میشوند.
۴. اگر بعد از مصرف ژل دچار خونریزی شدیم چه کنیم؟
خونریزی ممکن است نشاندهنده پارگی رگ بر اثر ورود ناشیانه اپلیکاتور یا پیشرفت بیماری باشد. در صورت بروز چنین اتفاقی مصرف دارو را متوقف کرده و حتماً برای معاینه حضوری و بررسی منشأ خونریزی به پزشک مراجعه کنید.
سخن پایانی
ژل موضعی بواسیر درمانکنندههایی سریع، در دسترس و کارآمد برای خاموش کردن آتش سوزش، خارش و دردهای کلافهکننده بواسیر در مراحل ابتدایی هستند. اگر این داروها به شکل درست و در کنار اصلاح رژیم غذایی، مصرف آب فراوان و ترک عادات غلط دستشویی رفتن استفاده شوند، بخش زیادی از مشکلات بیمار بدون نیاز به درمانهای پیچیده حل میشود. با این حال، اگر احساس میکنید علائم شما بعد از گذشت یک هفته هیچ بهبودی نیافته، توده بیرونزده روزبهروز بزرگتر میشود یا خونریزی مکرر دارید، به جای مصرف خودسرانه و مداوم داروها، هرچه سریعتر به متخصصان مجموعه تخصصی ما مراجعه فرمایید تا با بررسی دقیق بالینی، بهترین و دقیقترین شیوه درمانی برای شما انتخاب شود.
